παρα-κείμενα

Ξέρεις στ' αλήθεια εσύ
τι γίνεται πίσω απ' τη σκηνή;
Πόσες σκιές γλιστρούν αθόρυβα στα παρασκήνια
παίζοντας το ίδιο έργο απ' την ανάποδη;

Παναγιώτης Νάντης
-Πλανόδιον, τχ.4-


ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ

Ετέλειωσε η παράσταση και σβύσανε τα φώτα
στην αίθουσα την άφωνη και τη συλλογισμένη.
Στις μελαγχολικές σειρές των άδειων καθισμάτων,
πλανώνται τώρα οι μυστικές ψυχές των ηρωΐδων
κι' άθυμα στα καθίσματα στηρίζουν τον αγκώνα.
Στο θαμπό φως πώς φαίνεται το θέατρο γερασμένο:
Τα χρυσαφιά ξεβάψανε σκαλίσματα στα ξύλα,
τα σκηνικά ξεθώριασαν και γνώριμα έχουν γίνει
κι' αιώνια η μάσκα η τραγική στο αέτωμα μορφάζει,
με τον αρχαίο τον πόνο της ψηλά εκεί σταυρωμένον.
Άθυμα στα καθίσματα στηρίζουν τον αγκώνα
και το κενό της γέρικης σκηνής θωρούν και λένε
πως μοιάζει με την άδεια τους ψυχή, που 'χει απαυδήσει
κάθε βραδυά, απ' αγάπη να πεθαίνει, μες στα φώτα!

Μιχάλης Δ. Στασινόπουλος
-Νέα Εστία, τχ.9-
(αρχείο ΕΚΕΒΙ)


ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΘΕΑΤΡΟ

Όλοι οι ηθοποιοί, άντρες και γυναίκες, τελείωσαν την ίδια μέρα και, μετά το στραγγαλισμό, τους έκαναν μούμιες στο εσωτερικό των κέρινων ομοιωμάτων τους με το μακιγιάζ και τα ρούχα της παράστασης, για να φυλάξουν στις επόμενες γενιές την εικόνα του δράματος και της κωμωδίας έτσι όπως τ' αγάπησε ο αιώνας. Το μεγάλο θέατρο δεν είναι πια ανοιχτό παρά μόνο τα πιο κρύα πρωινά του χειμώνα όταν ο υδράργυρος πέφτει κάτω απ' το μηδέν του εκατοντάβαθμου θερμομέτρου. Οι ιδιοκτήτες σεβάστηκαν την αίθουσα, που είναι ίδια όπως πρώτα, μόνο που έπεσε η στέγη δίπλα στη σκηνή, χωρίς λόγο. Ένας παγωμένος αέρας, απ' το άνοιγμα της αυλαίας, στροβιλίζεται και διαπερνά. Κανείς δεν πάει πια στο μεγάλο θέατρο παρά μονάχα για να δει το χιόνι να πέφτει μέσα στο χάος με φόντο το χρυσό και την πορφύρα και για ν' ακούσει το θόρυβο του χιονιού καθώς χτυπάει γλυκά πάνω στο βελούδο.

André Pieyre de Mandiargues
*μτφ: Στέλιος Λύτρας
-η λέξη, τχ.69-70-


ΘΕΑΤΡΟ ΣΚΙΩΝ

Σ' αυτό το θέατρο σκιών τι περιμένω
θολή φιγούρα δίχως πρόσωπο και λόγια
Οι θεατές μ' έχουνε κιόλας ξεχασμένο
και φεύγουν βιαστικά κοιτώντας τα ρολόγια
... ... ...

Σ' αυτό το θέατρο σκιών τι περιμένω
πάλι θα σβήσουνε τα φώτα της οθόνης
και συ σα σφίγγα θα μου το κρατάς κρυμμένο
ποιος είν' ο θεατής και ποιος ο θεατρώνης

θάνος Μικρούτσικος / Άλκης Αλκαίος
- με την Χαρούλα Αλεξίου

Η ΖΩΗ ΕΝΩ ΠΕΡΙΜΕΝΕΙΣ

Η ζωή ενώ περιμένεις.
Παράσταση χωρίς πρόβα.
Σώμα χωρίς προσαρμογή.
Κεφάλι χωρίς στοχασμό.

Δεν ξέρω ποιο ρόλο παίζω.
Ξέρω μόνο ότι είναι ο δικός μου,
ο μη εναλλάξιμος ρόλος.

Το τι πραγματεύεται το έργο
θα πρέπει να το μαντέψω μόνο
πάνω στη σκηνή.

Φτωχά προετοιμασμένη για την αξιοπρέπεια της ζωής
μόλις που συγχρονίζομαι στον ρυθμό της δράσης που μου έχει επιβληθεί.
Αυτοσχεδιάζω, παρόλο που απεχθάνομαι τους αυτοσχεδιασμούς.
Σε κάθε βήμα σκοντάφτω πάνω στην άγνοιά μου.
Ο τρόπος της ζωής μου, μυρίζει επαρχιωτισμό,
τα ένστικτά μου είναι ενός ερασιτέχνη.
Ο τρόμος της σκηνής, παρότι μια δικαιολογία, είναι στο έπακρο ταπεινωτικός.
Το ίδιο οδυνηρές αισθάνομαι και τις ελαφρυντικές περιστάσεις.

Δεν γίνεται ν' ανακαλέσω λέξεις και ανακλαστικά,
ασυμπλήρωτη μένει η καταμέτρηση των άστρων,
κι ο χαρακτήρας που υποδύομαι κουμπώνεται στη διαδρομή σαν ένα πανωφόρι —
αυτές είναι οι θλιβερές συνέπειες της τόσης μου βιασύνης.

Ας γινόταν μόνο να δοκιμάσω την εμπειρία μιας Τετάρτης πριν την ώρα της,
ή να επαναληφθεί πάλι μόνο μια Πέμπτη!
Όμως εδώ είναι σχεδόν Παρασκευή, μ' ένα σενάριο που δεν το ξέρω.
Είναι δίκαιο αυτό — ρωτάω
(με μια βραχνάδα στη φωνή μου
γιατί δεν μου επέτρεψαν ούτε καν να καθαρίσω τον λαιμό μου στα παρασκήνια).

Είναι απατηλή η σκέψη ότι πρόκειται μόνο για ένα λαϊκό παιχνίδι έρωταποκρίσεων
που διεξάγεται σε πρόχειρο χώρο. Όχι.
Στέκομαι στο μέσο του σκηνικού και βλέπω πόσο στέρεο είναι.
Κατάπληκτη μένω απ' την ακρίβεια σ' όλα του τα υποστυλώματα.
Η περιστρεφόμενη σκηνή έχει από καιρό μπει σε λειτουργία.
Ακόμα και τα πιο μακρινά φώτα της ράμπας έχουν ανάψει.
Ω, δεν έχω καμιά αμφιβολία ότι αυτή είναι η πρεμιέρα.
Κι οτιδήποτε κάνω
θ' αλλάζει πάντοτε σ' εκείνο που έχω ήδη κάνει.

Wislawa Szymborska
-Μια ποιητική διαδρομή-
*μτφ: Βασίλης Καραβίτης


ΕΝΑ ΣΕΝΑΡΙΟ

Σκηνοθετώ τη ζωή μου
Συγγραφέας, σκηνοθέτης, πρωταγωνιστής,
Και θεατής στο σενάριο τούτο.
Με τα φώτα γυρισμένα
Να παρακολουθώ κάθε μου κίνηση
Κάθε ατάκα
Κάθε κόμπο συγκίνησης, που κάνει το στήθος μου να πάλλεται.
Σκοντάφτω στα παλιά σανίδια τούτου του θεάτρου
Αγωνιώ την έκβαση του δράματος
Χωρίς να γνωρίζω το τέλος, αλλά ούτε και τη συνέχεια.
Κάθε μου λέξη,
Μια καινούργια αράδα
Σε τούτο το κείμενο.
Χαμένες οι φράσεις που ποτέ δεν είπα
Χαμένες οι κινήσεις που ποτέ δεν έκανα
Πολύτονος μονόλογος
Με τους κομπάρσους να περιφέρονται,
Ίδιες σκιές,
Αθόρυβα,
Ανέκφραστα,
Αδιάφορα
Δίνοντας μόνο αφορμές
Για νοσταλγικές στιγμές
Και βλέμμα θλιμμένο.

Θεοδοσία Παπαδοπούλου
(Πολύτονος μονόλογος)
- Εξώπολις, τχ. 22-


ΣΤΑ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ,
ΠΡΙΝ ΑΡΧΙΣΕΙ Η ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΦΑΥΣΤΑΣ.
ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΗ ΤΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ

"Το θέατρον ασφυκτιά" της είπε. "Τα διαμάντια των κυριών στα θεωρεία είναι κάτι το ασύλληπτο. Οι ανθοδέσμες γέμισαν σχεδόν ολόκληρη τη σκηνή και, απ' όσο έμαθα, και τις εισόδους του θεάτρου, και μερικοί τις έστειλαν κιόλας στο ξενοδοχείο σας. Πιθανόν μέσα στους φακέλους, μαζί με τα επισκεπτήρια, θα έχουν και κάποιο δώρο. Πρέπει να πεταχτώ μέχρι το ξενοδοχείο, μήπως βρεθεί κανείς επιτήδειος και σας κλέψει. Δύο λεπτών υπόθεση είναι". "Να κάτσεις στ' αυγά σου. Δεν εγκαταλείπουν το θέατρο, καημένε μου. Φοράς και το κοστούμι του ρόλου σου, το ξεχνάς αυτό; Θα γίνουμε ρεζίλι. Δεν μας έφτανε ο Πατρίδης, τώρα θα κυνηγάμε κι εσένα. Λοιπόν: Tο θέατρο δεν το εγκαταλείπουν ποτέ, τ' ακούς; Ακόμη κι αν γίνει σεισμός, αγάπη μου, ακόμη κι αν γκρεμιστεί, ακόμη κι αν κηρυχτεί πόλεμος και βουλιάξει όλο μαζί, εμείς, τ' ακούς, όλοι εμείς θα βγούμε τελευταίοι, όπως οι καπετάνιοι όταν βουλιάζει το καράβι τους.

Μάνος Ελευθερίου
-Ο καιρός των χρυσανθέμων-


ΣΕ ΑΔΕΙΟ ΘΕΑΤΡΟ

Σε άδειο θέατρο χωρίς τους θεατές
μέσα στη νύχτα σαν καράβι ταξιδεύεις,
βρίσκεις λιμάνια που βουλιάξανε στο χθες
και να βρεθείς ξανά στο χάος κινδυνεύεις.

... ... ...
Είχα μι' αγάπη τ' όνειρό μου ν' ακουμπώ
κι έγινε θέατρο κι αυτό πυρπολημένο,
δεν έχει πόρτα μήτε είσοδο να μπω
μονάχα ένα θεατή και μεθυσμένο...

Σταύρος Σιόλας / Μάνος Ελευθερίου
(με τον Αλκίνοο Ιωαννίδη)

Mην προσμένεις τίποτα. Kοιμήσου
Eίμαστε λίγοι στο θέατρο
κι η αυλαία θα πάρει χρόνια
για ν' ανοίξει
Zούμε πρόωρα. Nα το δράμα

Δημήτρης Βάρος


ΟΙ ΖΩΕΣ ΜΑΣ ΣΕ ΘΕΑΤΡΟ

Yποκρινόμαστε
λες και είμαστε σε παλκοσένικο
Ντυμένοι τους ρόλους μας
Διαβάζοντας τις κενές γραμμές

Εσύ χαμογελάς πλατειά και λάμπεις
αν και μέσα σου νιώθεις νεκρός
Εγώ σου μιλάω με άχτι
ενώ θα 'θελα να σε κρατώ σφιχτά

Υποκρινόμαστε κι οι δυο
τόσο καλά, όσο οι καλύτεροι ηθοποιοί
που ποτέ δεν ξέρουν ο ένας τον άλλο
Κρυβόμαστε πίσω από χαρακτήρες
Πίσω από αυτό που πρέπει να είμαστε'
από αυτό που νομίζουμε ότι πρέπει να είμαστε

Μα αν για μια στιγμή
γινόταν να πετάξουμε τα σενάρια
και να διαβάσουμε ο ένας τα χείλη του άλλου
ίσως μπορούσαμε να βρούμε ό,τι ψάχναμε από πάντα
Ίσως βρίσκαμε μια πιο γόνιμη αλήθεια...

Lynn Grassette
*μτφ: Iωάννα Μοάτσου-Στρατηγοπούλου


ΣTO ΘΕΑΤΡΟ

Βαρέθηκα να βλέπω την σκηνή,
και σήκωσα τα μάτια μου στα θεωρεία.
Και μέσα σ' ένα θεωρείο είδα σένα
με την παράξενη εμορφιά σου, και τα διεφθαρμένα νειάτα.
Κι' αμέσως γύρισαν στον νου μου πίσω
όσα με είπανε το απόγευμα για σένα,
κ' η σκέψις και το σώμα μου συγκινηθήκαν.
Κ' ενώ εκύτταζα γοητευμένος
την κουρασμένη σου εμορφιά, τα κουρασμένα νειάτα,
το ντύσιμό σου το εκλεκτικό,
σε φανταζόμουν και σε εικόνιζα,
καθώς με είπανε το απόγευμα για σένα.

Κωνσταντίνος Π. Καβάφης


ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ

Η Μάνια άκουσε την ιστορία μου σπασμένη σε μικρές, ηττημένες λέξεις, μα δεν πολυκατάλαβε. Τίποτα καινούριο φυσικά. Ποτέ της δε με πολυκατάλαβε εμένα, ένα άχρωμο παιδί που σχεδόν υπνοβατούσα στη ζωή μου. Από μικρή με έβλεπε περισσότερο να παρατηρώ παρά να πράττω.

«Η ζωή είναι θέατρο, αγάπη μου», μου έλεγε συνέχεια, μήπως και μου εντυπωθεί. «Άρπαξε τον πρώτο ρόλο, γιατί θα σ' τον αρπάξει κάποιος άλλος πιο γρήγορος. Γίνε πρωταγωνίστρια. Το έργο έτσι κι αλλιώς κρατάει λίγο. Δυο πράξεις, άντε τρεις έχεις στη διάθεση σου. Μετά αυλαία για πάντα. Κατάλαβες;» Σκατά κατάλαβα. Την κοιτούσα μόνο μ' αυτά τα αγελαδίσια μου μάτια και την άκουγα σχεδόν να σκέφτεται:
«Τίποτα να μην έχει πάρει από μένα αυτό το κορίτσι; Ούτε το μάτι μου το τσακίρικο...»
«Και ποιος σου είπε, ψωνάρα, ότι θέλω να γίνω πρωταγωνίστρια;» της φώναξα μια φορά στα δεκάξι. Σιγά μην κώλωσε από την επαναστατημένη έφηβο.

«Ε, τότε γίνε ταξιθέτρια», μου απάντησε χολωμένη, «και ζήσε με τα φιλοδωρήματα».

Λένα Διβάνη


ΖΩΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

Φόρεσα τα λουστρίνια μου,
τα τούτα και τα κείνα μου,
και βγήκα στο στερέωμα να λάμψω
Για μια σκηνή στο θέατρο
το είναι μου το αθέατο,
με πρόσταζε τα ρούχα μου να κάψω

Κι εγώ που δεν τ' αρνήθηκα
πέθανα και γεννήθηκα
εφτά φορές απάνω στο σανίδι
Και βράδιασα αξημέρωτα
στον ίδιο λάθος έρωτα
που πριν τον δω, τον αγαπούσα ήδη.

Κι εσύ που τρελά μ' αγαπάς
απόψε ποιος ξέρει πού να 'σαι
σε ποια αγκαλιά ξενυχτάς
κι αν αύριο θα με θυμάσαι

Φόρεσα τα τακούνια μου,
τα λαμπερά κουστούμια μου
ξεκίνησα νωρίς να μην αργήσω
Μονάκριβό μου απόκτημα,
στο τέλος χειροκρότημα
και τι να λέω, κι από πού ν' αρχίσω

Παράλογη κατάσταση,
τρελλή ζωή παράσταση,
φώτα, γιορτή περάσανε τα χρόνια
Κι αρνήθηκα το θάνατο
και τ' άστρο μου τ' αθάνατο
το πίστεψα ότι θα ζήσει αιώνια.

Νάμα