παρα-κείμενα

Eγώ έβλεπα τη νύχτα σαν κάτι να είχε πέσει πάνω στη γη', μια κατάβαση. Η βραδύτητά της μ' εμπόδιζε να την συγκρίνω με κάτι που κατέβαινε από μια σκάλα, για παράδειγμα. Μια παλίρροια πάνω σε άλλη παλίρροια, κι έτσι ακατάπαυστα, ώσπου να φτάσει μπροστά στα πόδια μου. Η πτώση της νύχτας ενωνόταν με την μοναδική έκταση της θάλασσας.

Οι φάροι των μηχανών φώτιζαν με τεθλασμένους τρόπους κι άρχισαν ν' ακούονται τα «τις ει;». Πηδούσαν οι φωνές από σκοπιά σε σκοπιά. Η νύχτα άρχισε να κατοικείται, να τρέφεται. Από μακρυά, την έβλεπα διαπερασμένη από ατέλειωτα σημάδια φωτός. Απόμακρη και φλύαρη, κυρίαρχη των παύσεών της, η νύχτα εισχωρούσε στο δωμάτιο όπου εγώ κοιμόμουν και αισθανόμουν πως απλωνόταν στον ύπνο μου. Στήριζα το κεφάλι σε έναν κυματισμό που έφτανε ως εμένα μ' ένα συνοφρύωμα αδιόρατης ελαφρότητας. Να νιώθω σαν στηριγμένος σ' ένα καπνό, σε μια τριχιά, ανάμεσα σε δυο νέφη. Η νύχτα μού χάριζε ένα δέρμα, έπρεπε να ήταν το δέρμα της νύχτας. Και γω στριφογυρνώντας σ' εκείνο το απέραντο δέρμα, που ενώ εγώ στριφογύριζα απλωνόταν ως την πόα των απαρχών.

Παιδί, περίμενα πάντα τη νύχτα με αναντίρρητο τρόμο. Ήταν για μένα, αναμφισβήτητα, το δωμάτιο που δεν ανοίγει, το μπαούλο με το χαμένο κλειδί, ο καθρέφτης όπου κάποιος στέκεται από τη δική μας μεριά, μια μορφή πειρασμού. Δεν ήταν η πρόκληση για μια περιπέτεια, ούτε η μαγεία στο βάθος του ορίζοντα. Δεν πήγαινε καβαλλικεύοντας πάνω στη νύχτα όταν εκείνη αποτραβιόταν, ούτε χρειαζόταν να ξαναχτίσει για τον άλλο, τον ημερήσιο ύπνο, τα θραύσματά μου που το δέρμα της νύχτας είχε αφήσει αποκλεισμένα πάνω στην κλίνη.

Το απέραντο δέρμα της νύχτας μού άφηνε αναρίθμητες αισθήσεις για αναρίθμητες συγκρίσεις. Ο σκύλος που στη διάρκεια της μέρας είχε περάσει πολλές φορές από πλάι μου χωρίς να τον προσέξουν σχεδόν, τώρα, στη διάρκεια της νύχτας, βρίσκεται στο πλευρό μου σαν κοιμισμένος και είναι τότε που τον κοιτάζω με την μεγαλύτερη επιμονή. Επισημαίνω το ανατρίχιασμα του δέρματός του, πως κουνάει την ουρά και τα πόδια θέλοντας να. διώξει ανύπαρχτες μύγες. Γαυγίζει κοιμισμένος και δείχνει θυμωμένος τα δόντια. Στη νύχτα έχει εχθρούς αόρατους που εξακολουθούν να τον ταλαιπωρούν. Οι θυμωμένες προγενέστερες αντιδράσεις του δεν εξαρτώνται από τις ημερηνές του αιτίες. Δεν εξαρτάται τη νύχτα από αφορμές, παρά, χωρίς να το ξέρει, σπέρνει αναρίθμητες αφορμές στο δέρμα της νύχτας που με σκεπάζει.

José Lezama Lima

*μτφ: Κώστας Ε. Τσιρόπουλος

Το φεγγάρι ανεβαίνει τη νύχτα
Μα πίσω απ' τα βλέφαρα πιο σκοτεινή
Ανεβαίνει ακόμη μια νύχτα


Ελένη Βακαλό


ΝΥΧΤΑ

Τις χαρακιές στο πρόσωπό μου δεν τις είδα,
τις κρύβει ο καθρέφτης μου, φοβάται.
Εκεί που εκπαιδεύουνε τους μάγους πήγα,
δεν έμαθα ποτέ να τραυματίζω αθόρυβα.
Να χαρακώνω έμαθα τη νύχτα μου μονάχα.
Έτσι κρυώνει και συστέλλεται.
Τυλίγεται στο μαύρο της μανδύα,
προβάλλει εύθραυστη, μοναδική κι αρχαία
και γέρνει πάνω μου μ' υποταγή.

Με κλείνει μέσα στο ακένωτο σκοτάδι,
στο σώμα της το μαύρο το ανεπούλωτο.

Αργυρώ Μάντογλου
-Γενέθλια βροχή-


Ο ΒΟΥΤΗΧΤΗΣ ΤΩΝ ΑΣΤΡΩΝ
2
...
Οι νύχτες δεν είναι σκιές της ημέρας, ενωμένες μεταξύ τους
σα βαγόνια. Είναι ένα, ένα, ένα.
Λειώνουν πάλι οι αλήθειες και γίνονται ένα, στιλπνό ως κλειδί αυτοκινήτου,
παρ' όλο που οι πολυέλαιοι βρίσκονται σκόρπιοι πάνω στα πατώματα.
Είναι εκείνη η ώρα του χρόνου που ονομάζεται νύχτα.

Gunnar Harding
*μτφ: Βασίλης Παπαγεωργίου
-Σύγχρονοι Σουηδοί Ποιητές-


ΜΙΑ ΚΑΤΑΛΕΥΚΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

Αυτή είναι μια βραδιά καντιφεδένια: δεν θα μπορούσα να σου την περιγράψω αλλιώς. Απαλή, σε τυλίγει σφιχτά. Παρακολουθώ το κούρνιασμα της μοναξιάς, αργά αργά, επάνω μου, μέσα στα δωμάτια, στα νύχια μου που τα 'βαψα για να περάσει η ώρα, πάνω στα έπιπλα.

Φαίνεται να 'ναι από τις νύχτες που διαρκούνε. Το ίδιο αψεγάδιαστη. Θαρρείς πως η πόλη αυτή, αφού μήνες ολόκληρους έπλεε μέσα στη λάσπη και το πούσι, ξαφνικά, αυτήν τη νύχτα, προσέγγισε σ' ένα ολοκάθαρο νησί από χιόνι. Ανοίγω το παράθυρο και ρουφάω μέσα μου το χιόνι. Τα κτίρια απέναντι είναι κατασκότεινα.

[....] Παλιά, θα ήλπιζα πως μόλις θα 'βγαινες, πρώτα-πρώτα θα έτρεχες σε μένα. Θα διάλεγες μια νύχτα Παρασκευής, απόψε είναι Παρασκευή, εκτός από το χιόνι και την Παρασκευή, είναι μια νύχτα όπως όλες οι άλλες. Θα 'μπαινες σ' ένα νυχτερινό λεωφορείο. Ύστερα από μερικές ώρες θα έτρωγες σούπα μέσα από ένα μικρό, βαθύ πιάτο μ' ένα στραβωμένο κουτάλι, σε κάποιο από τα μαγεριά στα περίχωρα του Μπολού. Μπαίνοντας στην πόλη θα μέτραγες τις λεύκες μέσα στο σκοτάδι. Θα κολατσίζαμε μαζί.

Tomris Uyar
-Το Δέντρο, τχ.52-


Η ΝΥΧΤΑ

Η νύχτα ξέρει και φοβάται
μας αγαπάει μας λυπάται
μαζί μας πίνει, και ξενυχτάει
και το πρωί για ύπνο πάει

Η νύχτα θέλει ν' αγαπιέται
και από έρωτα χτυπιέται
καπνίζει, βρίζει και διαβάζει
κλαίει σαν παιδί κι αναστενάζει

Η νύχτα παίζει και κιθάρα
και μένει πάντα από τσιγάρα
γράφει τραγούδια και ζηλεύει
γυρνάει στους δρόμους και αλητεύει

Η νύχτα ντύνεται γυναίκα
και ξεκινάει κατά τις δέκα
τους άλλους βάζει να τα σπάνε
και τα πληρώνει όσα και να 'ναι

Η νύχτα κάνει απιστίες
και παίρνει μέρος σε ληστείες
βάζει μια βόμβα στη Κυψέλη
και ύστερα λέει ό,τι θέλει

Η νύχτα ό,τι και να γίνει
αναλαμβάνει την ευθύνη
αυτός που ξέρει τι συμβαίνει
ζει με τη νύχτα και σωπαίνει

Αφροδίτη Μάνου

Vincent van Gogh: Starry Night

Φθάνει επίσης τώρα μυστικά' η Νύχτα, η εκστατική, έρχεται,
Γεμάτη άστρα και λίγο νοιάζεται για μας

Friedrich Hölderlin
*μτφ: Στέλλα Γ. Νικολούδη


«ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΣ»

Απάντησε
Πόσο η προστακτική σε απομακρύνει
πόσο κερδίζεις φως
ενώ το ποίημα σκοτεινιάζει το τοπίο
Τι να σου πω
απ' τη μεριά της Νύχτας;
Ανταύγειες του απογεύματος
φωνήεντα που φθίνουν
δύο σύννεφα στου ορίζοντα τη φράση
τα πάντα είναι γραμμένα εδώ
Θα σβήσουν
και τι να πω
εδώ είναι όλα βράδυ
μαύρος κι ο τόνος του φωτός
σκοτάδι
με αστροθετεί ο ουρανός
κεντώ στο σάβανο άστρα
τον τάφο της αγάπης μας σκάβω στα επουράνια
σε διευθετώ σε αστερισμούς
σου δίνω τις Πλειάδες
Τι να σου πω
εσύ τα ξέρεις όλα
Απάντησε δεν σημαίνει πες
Με τρόπο σε παρακαλώ
να διαγραφείς σαν διάττοντας
φθονώ την έξω νύχτα
τον αστρονόμο σου απωθούν
του χάους μου οι νόμοι
Απάντησε στον Αύγουστο
πράκτορα του χειμώνα
προστάτη ακροβολιστών
στο τέλος του ονείρου
αυτής της θερινής νυχτιάς
που σε υπαγορεύει

Γιώργος Βέλτσος
-Χαίρετε-


ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ 'ΤΑΝ...

Μπορούσε να 'ταν μια νύχτα μοναξιάς:
Μα φίλοι παράστεκαν το δέντρο κι η σκιά του.

Μπορούσε να 'ταν μια νύχτα με δάκρυα:
Μα οι σκιές που κινούνταν προκαλούσαν το γέλιο.

Μπορούσε να 'ταν μια νύχτα με φτώχεια:
Μα το φεγγάρι σκορπούσε άφθονο ασήμι.

Μπορούσε να 'ταν μια νύχτα με τρόμο:
Μα το αγέρι γλυκά τραγουδούσε ασφάλεια.

Μπορούσε να 'ταν μια ανήσυχη νύχτα:
Μα τα γαλήνια νερά μιλούσαν για ειρήνη.

Minji Karibo
*μτφ: Αθανάσιος Β. Νταουσάνης
-Η ποίηση της Μαύρης Αφρικής-


ΘΑ 'ΝΑΙ ΝΥΧΤΑ ΚΑΙ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ

Πήρα τον δρόμο την ώρα που έπεφτε μαλακά η νύχτα. Από παιδί αυτόν τον δρόμο έπαιρνα. Με πήγαινε στα παλιά λημέρια. Εκεί ένιωθα χαλαρή την ανάσα κι ολόγυρα τη γλυκιά γαλήνη. Τον έβρισκα εύκολα αυτόν τον δρόμο, ακόμη και τις αφέγγαρες νύχτες. Με το λίγο φως της αστροφεγγιάς. Μόνο, καθώς τα χρόνια περνούσαν, ένιωθα πιο βαριά τα πόδια. Είχε χαθεί πια η παιδική ελαφράδα. Άγγιζα τα πενήντα.

Περπατούσα χωρίς καμιά βιασύνη. Μέσα στη νύχτα άκουγα τα δικά μου βήματα. Πατούσα ξερά φύλλα. Στενός δρόμος, χωμάτινος, φράχτες αριστερά και δεξιά ή ανοιχτά χωράφια. Στον αέρα γλυκιά ανάσα από άρωμα κυδωνιάς και φρούτων. Κάθε τόσο στο μυαλό μου γύριζε η ίδια φράση: Θα 'ναι νύχτα και Αύγουστος. Όπως τώρα που πήρα ξανά τον ίδιο δρόμο. Νύχτα και ζεστός Αύγουστος.
[....]
Το είχα πει και στην Ελένη, την ώρα που άφηνα την πόλη και μου ευχόταν, με σφιγμένα χείλη, "καλό ταξίδι".

- Θα περπατήσω το μονοπάτι με τους φράχτες. Θα χορτάσω σιωπή και αρώματα φρούτων. Θα 'ναι νύχτα και Αύγουστος.
- Ό,τι και να κάνεις η μέγγενη θα σε περιμένει.

Έτσι μιλούσε η Ελένη. Της άρεσε ο κοφτός τρόπος, τα λίγα λόγια, κάτι σαν απόφθεγμα. Κάποτε της είπα πως η μέρα δε μας φτάνει. Δεν προλαβαίνουμε να τελειώσουμε το πρόγραμμα, τις δουλειές της μέρας. Να παίρναμε λίγο χρόνο απ' τη νύχτα;

Με κοίταξε με έναν τρόπο που έλεγε πολλά. Σαν να με λυπόταν. Έτσι ένιωθα. Ύστερα γύρισε και μου 'πε:
- Ανάμεσα σε δυο μέρες, χωράει μόνο μια νύχτα. Μην την κομματιάζεις. Μη δανείζεσαι χρόνο! Πώς θα τον γυρίσεις πίσω;

Όμως τώρα είναι νύχτα και Αύγουστος. Ακούω τα βήματα μου πάνω στα ξερά χόρτα. Είμαι στον δρόμο τον στενό που με πάει στα παλιά λημέρια. Η Ελένη λίγο λίγο σβήνει απ' το μυαλό. Έσβησε.
... ...

Νικήτας Παρίσης
-Εντευκτήριο, τ.86-


ΚΟΙΤΑ ΜΙΑ ΝΥΧΤΑ

Κοίτα μια νύχτα έξω που κάνει
κι ό,τι κι αν λέμε κάπου μας πιάνει
Δες φεγγάρια δες μπαλκόνια
και ζευγάρια που 'ναι χρόνια μαζί
... ...

Κοίτα μια νύχτα έξω που αντέχει
κι ό,τι κι αν παίζει πάντα κόσμο θα έχει
Βάλε κι αστέρια βάλε και πρίμα
κι άσε τα χέρια να 'χουν το κύμα κορμί

Θάνος Μικρούτσικος / Λίνα Νικολακοπούλου
(με την Χάρι Αλεξίου)

Αθόρυβα που πατά η νύχτα, προνοητική
για ό,τι αφέθηκε ανεκπλήρωτο ή ανείπωτο

Ανδρέας Αγγελάκης


ΣΑΝ ΧΑΡΤΙΝΟ ΦΙΛΙ
3

Σε κοιτάζω ν' ανθίζεις κάθε άνοιξη
και με το βλέμμα σου να προλαβαίνεις
το χορτάρι καθώς πρασινίζει,
τα νερά να φωτίζουν τη θάλασσα
που ανοίγεται μπροστά σου
ν' αγγίζεις τις λέξεις με το δάχτυλο
γιατί μέσ' απ' την αφή ανάβουν σαν τα σπίρτα
τα γενναία αισθήματα.

Λοιπόν: Του κόσμου ο μηχανισμός είναι μάλλον απλός:

Για να δεις το σκοτάδι δεν έχεις παρά να κλείσεις τα μάτια.

Αλλά το αύριο της νύχτας, Αριάδνη, είναι το φως.

Δημήτρης Καλοκύρης
-η λέξη, τ,183-


ΜΕ ΤΟ ΠΡΟΣΧΗΜΑ ΤΗΣ ΝΥΧΤΑΣ

Να γλιστρήσω στη σκιά σου με το πρόσχημα της νύχτας.
Ν' ακολουθήσω τα βήματά σου, τη σκιά σου στο παράθυρο.
Αυτή η σκιά στο παράθυρο είσαι εσύ - κανένας άλλος'
εσύ είσαι.
Μην ανοίξεις αυτό το παράθυρο που πίσω απ' τα στόρια του σαλεύεις.
Κλείσε τα μάτια σου.
Θέλω να τα σκεπάσω με τα φιλιά μου.
...

Robert Desnos
*μτφ: Ιωάννα Μοάτσου-Στρατηγοπούλου


ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ

Επιστρέφεις ξανά στους χώρους που αγαπάς, τους σταθμούς, τα μπαρ, σ' όλα τα νυχτερινά σημεία, εκεί όπου η ζωή συντελείται, μέσα απ' τη φαινομενική της αμεριμνησία, σ' ό,τι πιο σκοτεινό και μεγαλόπρεπο διαθέτει. Το ίδιο όπως παιδί ανατρίχιαζες στην ιδέα των τραίνων, που μέσα στη νύχτα άδειαζαν και γέμιζαν ανθρώπους ενώ κοιμόσουν, τώρα το πλήθος αυτών των ρημαγμένων, αυτή η άγια συνομοταξία των αγρυπνούντων που περιμένει να προχωρήσει η νύχτα για ν' ανταλλάξει αναγνώριστη, μέσα σε χίλιους κινδύνους ό,τι καλύτερο έχει μέσα της, σε κάνει ν' ακούς αυκρινέστερα τη βουή του χρόνου. Στα χρόνια που πέρασαν κάποιες απ' τις φυσιογνωμίες που είχες επισημάνει και θα σε είχαν σίγουρα επισημάνει, θα έχουν φύγει, θα έχουν χαθεί, θα έχουν πεθάνει. Δε θα μπορούσαν ποτέ να πιστέψουν πως η βιαστική "καληνύχτα", το επιπόλαιο "καλό ξημέρωμα", η αποχαιρετιστήρια ματιά, δεν ήταν για τις επόμενες ώρες ή έστω τις επόμενες μέρες, ήταν ένας αποχαιρετισμός για όλα τα χρόνια...

Θανάσης Νιάρχος
-Αόρατος χρόνος-


ΤI NA MAΣ ΚΑΝΕΙ Η ΝΥΧΤΑ

Τι να μας κάνει η νύχτα
μια νύχτα μόνο
τι να μας κάνει;

Τι να μας κάνει η νύχτα;
Ν' αγαπηθούμε
πια δε μας φτάνει

Τι να μας κάνει η νύχτα;
Δε φτάνει...

Κώστας Τουρνάς

Τη νύχτα όχι
δε θα μας την πάρουν
δεν θα μας την πάρουνε,
αγαπημένη.

Με τα κορμιά τους,
όλο και πιο πολλοί
θα την υπερασπίζουν εραστές

Χρήστος Λάσκαρης
-Να τελειώνουμε!-


ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΓΡΑΨΩ

Σε νύχτες σαν κι αυτή την είχα στην αγκαλιά μου.
Τη φίλησα τόσες φορές κάτω απ' τον άπειρο ουρανό.
...
Μπορώ να γράψω τους πιο θλιμμένους στίχους απόψε.
Να σκεφτώ πως δεν την έχω. Να αισθανθώ πως την έχασα.

Ν' ακούσω την απέραντη νύχτα, πιο απέραντη δίχως εκείνη
...
Τι σημασία έχει που η αγάπη μου δεν μπόρεσε να την κρατήσει.
Η νύχτα είναι αστροφώτιστη κι εκείνη δεν είναι μαζί μου.

Αυτό είναι όλο. Μακριά κάποιος τραγουδάει. Μακριά.

Pablo Neruda
* μτφ: Ρήγας Καππάτος


Η ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΕΝΟΣ ΟΔΗΓΟΥ

Μόλις βγαίνω απ' την πόλη βλέπω πως έχει σκοτεινιάσει. Ανάβω τα φώτα. Πάω από την πόλη Α στην πόλη Β από μιαν εθνική οδό με τρεις λουρίδες, από κείνες που η μεσαία χρησιμεύει για το προσπέρασμα. Οδηγώντας τη νύχτα ακόμα και τα μάτια πρέπει να λειτουργούν σε μιαν άλλη συχνότητα, γιατί δεν έχουν πια να διακρίνουν ανάμεσα στις σκιές και τα θαμπά χρώματα του απογευματινού τοπίου τις κηλίδες των μακρινών αυτοκινήτων, αλλά να ελέγξουν ένα είδος μαύρου πίνακα που απαιτεί μιαν ανάγνωση διαφορετική, ακριβέστερη όμως απλουστευμένη, αφού το σκοτάδι σβήνει όλες τις λεπτομέρειες που θα μπορούσαν να τραβήξουν την προσοχή, αφήνοντας μόνο τα απαραίτητα - τις άσπρες γραμμές πάνω στην άσφαλτο και τα κίτρινα και κόκκινα φώτα των αυτοκινήτων. Είναι κάτι που γίνεται αυτόματα, κι αν τυχαίνει να το συλλογίζομαι απόψε, είναι γιατί τώρα που τα εξωτερικά ερεθίσματα λιγοστεύουν, τα από μέσα παίρνουν την πάνω βόλτα, οι σκέψεις μου τρέχουν για λογαριασμό τους σ' ένα κύκλωμα εκδοχών και αμφιβολιών, που δεν κατορθώνω να το ελέγξω, με λίγα λόγια πρέπει να κάνω μιαν ιδιαίτερη προσπάθεια για να συγκεντρωθώ στο τιμόνι.

ΤΕΣΣΕΡΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ
δ'
Ακόμα κι αν δεν είχες υπάρξει
Παρά μόνο σαν τύψη ανεξήγητη
Της μέλλουσας ανεξήγητης ζωής
Ακόμα κι αν δεν είχες πει –
Πάλι θάτανε νύχτα.

Παυλίνα Παμπούδη


Αναλίσκω τις νύχτες μου
σχοινοβατώντας
στις κορυφογραμμές των ονείρων σου
με το φόβο
των ταραχοποιών θροϊσμάτων
του πόθου μου,
κυνηγώντας
τους γαλάζιους κορμοράνους
που αποδιώχνεις μ’ ένα βλέφαρο,

ακούγοντας τον ύπνο σου
αναλίσκω τις νύχτες μου.

Raymond Verbouwens
*μετ: Σωτήρης Τσαμπηράς


H ΑΠΟΦΑΣΗ

Δικαιολογίες για την ευθύνη του έβρισκε ακόμα και μισοκοιμισμένος τη νύχτα, καθώς τα αφηρημένα νύχια του έξυναν ελαφρά τον τοίχο δίπλα στο κρεββάτι. Από την άλλη πλευρά, το εγγύς σώμα της Ρεγγίνας, σαν να βρισκόταν ενύπνιο σε αποβάθρα, με εκείνον να κατεβαίνει αόριστες σκάλες προς το μέρος της θέλοντας να ξυπνήσει.